ดังที่ทราบมาแล้วว่าผู้สูงอายุมีการเปลี่ยนแปลงทางด้านสรีระภาพและพยาธิสภาพของร่างกายที่เสื่อมไปตามอายุที่มากขึ้น      ระบบการย่อยและการดูดซึมแม้แต่ความทนต่อการใช้ยาย่อมแตกต่างไปจากวัยรุ่น และวัยผู้ใหญ่     ผู้สูงอายุส่วนใหญ่มักจะมีโรคประจำตัวอยู่    จึงต้องมีความระมัดระวังในการใช้ยาเพิ่มมากขึ้นเป็นพิเศษ    ดังนั้นผู้ที่ดูแลผู้สูงอายุที่บ้านควรมีความรู้เบื้องต้นอย่างง่ายดังนี้

  หลักการให้ยา  ที่นิยมกันเป็นสากล คือ  กฎ  5  R เพื่อใช้ประกอบการพิจารณาก่อนให้ยา ดังนี้

R1 Right  Person คือ ให้ถูกต้องกับคน  คือ ตัวผู้ป่วยที่สูงอายุ

R2 Right  Drug คือ ให้ถูกชนิดยา  ซึ่งจะบ่งบอกถึงสรรพคุณยาในการรักษาโรคแต่ละ โรคที่แตกต่างกัน

R3 Right  Dose คือ ให้ถูกขนาดยา  เช่น  เป็นมิลลิกรัม, เม็ด  แคปซูล หรือเป็นหยด

R4 Right  Route คือ ให้ถูกทาง เช่น ทางปาก ทางผิวหนัง หยอดตา หรือ เหน็บทวารหนัก

R5 Right  time คือ ให้ถูกเวลา เช่น ก่อนอาหารเช้า หรือ หลังอาหาร หรือให้เมื่อมีอาการ และให้วันละกี่ครั้ง เป็นต้น

จำหลักง่ายๆในการเตือนตนเอง  คือ
    * - ยาของใคร
    * - ชนิดไหน
    * - ขนาดเท่าไร
    * - ให้ทางใด
    * - เวลาใด

นอกจากหลักการให้ยาที่ถูกต้องแล้วสิ่งที่ควรทราบไว้เป็นพื้นฐานของผู้ดูแลผู้สูงอายุ คือ ประเภทของยาที่นิยมใช้ในปัจจุบัน ดังนี้

ประเภทของยาแบ่งออกเป็น  2 ประเภทใหญ่ๆ   คือ

1.   ประเภทยาใช้ภายใน  ได้แก่ ยาที่ให้เข้าไปในร่างกายโดยการรับประทาน หรือ การฉีด เช่น ยาเม็ด แคปซูล  ยาน้ำ  ยาผง หรือยาฉีด เป็นต้น

         ตัวอย่างยาที่ใช้ภายใน  ที่ใช้กับโรคเรื้อรังที่มักพบบ่อยในผู้สูงอายุ มีดังนี้

ก. ยารักษาโรคความดันโลหิตสูง  มีจุดประสงค์เพื่อลดระดับความดันเลือดให้ต่ำลง จะโดยวิธีการขับปัสสาวะ   หรือการลดการทำงานของหัวใจ   ซึ่งแพทย์มักให้ยาในผู้ที่ไม่สมารถควบคุมความดันเลือดให้อยู่ระดับที่ปกติได้  และมักให้พร้อมกับคำแนะนำการปรับพฤติกรรมการรับประทานอาหาร เช่น  ลดการกินเค็ม  อาหารที่มีมันหรือกะทิ ของหมักดอง ลดเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์และงดสูบบุหรี่  และลดความวิตกกังวล  หมั่นออกกำลังกาย พักผ่อนให้เพียงพอ เป็นต้น

ตัวอย่างชนิดยา

      -  Enalapril (5 มิลลิกรัม หรือ 20 มิลลิกรัม)

      -   Aldomet  (50 มิลลิกรัม หรือ 100มิลลิกรัม)

      -  HCTZ หรือ DCT (50 มิลลิกรัม) หรือ Moduratic มีฤทธิ์ขับปัสสาวะ

      -  Adalat CR (40มิลลิกรัม)

      -  Cozaar  (50 มิลลิกรัม)

      -  Atenelol  (50 มิลลิกรัม)  เป็นต้น

 ผลข้างเคียงที่อาจพบจากการใช้ยา

-  ระดับความดันเลือดต่ำ   หน้ามืดคล้ายจะเป็นลม  หรืออาจมีคลื่นไส้ อาเจียน                    
ข้อควรปฏิบัติ  ควรนอนพักและวัดระดับความดันเลือด หรือนำส่งแพทย์

ข. ยารักษาโรคเบาหวาน  มีจุดประสงค์เพื่อลดระดับน้ำตาลในเลือดโดยเพิ่มการดูดซึมน้ำตาลไปใช้ให้เกิดพลังงาน ไม่สะสมในกระแสเลือดมากเกินไป  มีทั้งชนิดฉีดและรับประทาน

ตัวอย่างชนิดยา

ชนิดรับประทาน  เช่น Glipizide (5มิลลิกรัม),  Minidiab (5มิลลิกรัม) ,Glucophage (500มิลลิกรัม)   เป็นต้น

ชนิดฉีด เช่น  อินซูลิน

ผลข้างเคียงที่อาจพบจากการใช้ยา

- ระดับน้ำตาลในเลือดต่ำเกินไป อาจมีอาการใจสั่น เหงื่อออก ตัวเย็น หน้ามืดคล้ายจะเป็นลมหมดสติ ได้

ข้อควรปฏิบัติ   ควรพกลูกอมหรือให้ดื่มน้ำหวานสักแก้วถ้าไม่ดีขึ้นหรือหมดสติควรพาไปพบแพทย์โดยด่วน (ถ้าหมดสติห้ามให้อาหารและน้ำทางปาก เพราะอาจสำลักได้)

ค. ยารักษาโรคหัวใจ  มีจุดประสงค์เพื่อ เพิ่มประสิทธิภาพ หรือช่วยลดการทำงานของหัวใจ ทำให้หัวใจสามารถบีบตัวสูบฉีดเลือด ไปเลี้ยงร่างกายได้ดีขึ้น  ตัวอย่างชนิดยา เช่น Propanolol (50 มิลลิกรัม),  Isordil  (10 มิลลิกรัม), Herbessor (30มิลลิกรัมหรือ 60 มิลลิกรัม)   เป็นต้น

ผลข้างเคียงที่อาจพบจากการใช้ยา

-  อาจเกิดการเต้นของหัวใจผิดปกติ  เช่น  เต้นช้าไปหรือเต้นเร็วไป  ทำให้เกิดอาการเหนื่อยหอบ, เจ็บแน่นหน้าอก  อ่อนเพลียไม่มีแรง เป็นต้น

ข้อควรปฏิบัติ    หากมียาอมใต้ลิ้นให้อมครั้งละ 1 เม็ดถ้าไม่หายให้อมติดต่อกัน  3  ครั้งห่างกันครั้งละ 5 นาที ถ้าไม่ดีขึ้นในระหว่างอมยาเม็ดที่ 2 ควรนำส่งแพทย์ทันที   หากมีอาการเจ็บแน่นหน้าอกควรนำส่งถึงมือแพทย์ภายในเวลาไม่เกิน  2 ชั่วโมง

ง. ยารักษาการเจ็บป่วยทั่วไป

    * 1. ยาลดไข้ ปวดหัว ตัวร้อน เช่น พาราเซตามอล (500) ขนาดรับประทาน 2 เม็ด ทุก 4 - 6 ชั่วโมงหรือเมื่อมีอาการ
    * 2. ยาแก้ปวดข้อ กระดูก กล้ามเนื้อ เช่น อินโดซิด บรูเฟน ไอบรูเฟน นาโพซิน ขนาดรับประทานตามขนาดที่กำหนดไว้ ไม่ควรรับประทานทาน ตอนท้องว่างเพราะจะทำให้เป็นแผลในกระเพาะอาหารได้
    * 3. ยาแก้คลื่นไส้ อาเจียน เมารถ เช่น ดาบามิน (Dramamine) โมติเลียม (Motilium) เป็นต้น รับประทานก่อนเดินทางประมาณครึ่งชั่วโมง
     *4.   ยาแก้ท้องเสีย เช่น ผงเกลือแร่ (ขนาดรับประทานตามที่ระบุข้างซอง) หรือถ้าไม่มี     ใช้น้ำต้มสุก 1 ขวดกลม (750 ซีซี)หรือ 3 แก้ว + เกลือ ½ ชช. น้ำตาลทราย 2 ชต.รับประทานภายใน 24 ชั่วโมง (ระวังการใช้ในผู้ที่เป็นโรคไต)

    * 5. ยาแก้ไข้หวัดลดน้ำมูก เช่น ทิฟฟี่ แอคติเฟต (Actifed) (ปัจจุบันควรระวังการใช้ในผู้สูงอายุ) นอกจากนี้ยังมี ยาแก้แพ้ ยาแก้ไอ ยาขับเสมหะ เป็นต้น

หมายเหตุ  ถ้ายาเป็นแคปซูลไม่ควรแกะออกเพราะจะทำให้การออกฤทธิ์ของยาไม่ดีเท่าที่ควร

2. ประเภทยาใช้ภายนอก ได้แก่ ยาที่ใช้ภายนอกร่างกายห้ามรับประทาน เช่น ครีม ยาหยอดตา  ยาเหน็บ ยาพ่น  เป็นต้น (มักเขียนฉลากสีแดงติดข้างกล่องว่า "ยาใช้ภายนอก ห้ามรับประทาน" )
ตัวอย่างยาที่ใช้ภายนอก เช่น

•1.     ยาทางผิวหนังต่างๆ เป็นลักษณะครีม เช่น ยาแก้ปวด เคล็ดขัดยอก ( Methyl Salicylate) ,บาล์ม,

     •-     ยาแก้เชื้อรา เช่น clotrimazole cream

     •-     ยาทาแก้คัน เช่น (calamind lotion)

•2.     ยาหยอดตาต่างๆ  เช่น มักใช้แก้ระคายเคือง, หรือทดแทนน้ำตาเทียม หรือรักษาโรคตาบางชนิด

•3.     ยาทาแผลต่างๆ เช่น แอลกอฮอลส์ 70 %, เบตาดีน เป็นต้น

     - เมื่อใช้แล้วควรปิดฝาให้สนิท  ระวังการระเหยซึ่งจะทำให้ประสิทธิภาพของยาลดลง

แนวทางในการปฏิบัติในการให้ยาในผู้สูงอายุ

    * 1. ผู้ดูแลควรศึกษาถึง รูปร่าง ลักษณะและสรรพคุณของยาแต่ละชนิดที่รับประทานอยู่เป็นประจำและแนะนำผู้สูงอายุทราบด้วย (เวลาแพทย์ถามจำสรรพคุณยาไม่ได้ก็ยังบอกรูปร่างลักษณะของยาได้ เช่น เม็ดกลมแบนขนาดเล็กสีส้ม รับประทานครั้งละครึ่งเม็ดตอนเช้า เป็นต้น)
    * 2. เขียนขนาดและวิธีรับประทานตัวโต ๆ ติดบนฉลากยา (กรณีที่ผู้สูงอายุยังอ่านหนังสือได้ดี)
    * 3. อาจใส่กล่องแยกชั้นยา เช่น เช้า - กลางวัน - เย็น - ก่อนนอน (ก่อนหรือหลังอาหาร) เพราะเคยมีผู้สูงอายุหลงลืมรับประทานยาซ้ำ ทำให้เกิดอันตรายมาก
    * 4. สถานที่เก็บยา ควรให้ปลอดภัยและเก็บไว้ห่างจากมือเด็ก (เพราะเคยมีเด็กหยิบยาไปรับประทานโดยผู้ใหญ่ไม่ทราบซึ่งอันตรายมาก) บางชนิดต้องเก็บให้พ้นแสง (มักมีขวดสีชาหรือห่อฟอย) ยาฉีดเบาหวานและยาหยอดตาจะเก็บไว้บริเวณฝาตู้เย็น
    * 5. ถ้าเป็นไปได้ผู้ดูแลผู้สูงอายุควรหยิบยาให้รับประทานเองกับมือ วิธีนี้จะปลอดภัยที่สุด
    * 6. ผู้ดูแลควรหมั่นพาผู้สูงอายุไปพบแพทย์เป็นประจำตามกำหนดนัด หรือไปก่อนกำหนดนัดเมื่อมีอาการผิดปกติขึ้น

ข้อควรระวังในการใช้ยาในผู้สูงอายุ  ที่ควรทราบมีดังนี้

    * 1. ยามีปฏิกิริยาต่อกัน คือ การเกิดปฏิกิริยาระหว่างการใช้ยาตั้งแต่ 2 ชนิดขึ้นไป ซึ่งบางครั้งสามารถใช้ยาร่วมกันได้แต่ควรเพิ่มระยะเวลาให้ห่างกันประมาณ 1-2 ชม. เพื่อป้องกันการลดการดูดซึมของยาอีกตัวหนึ่ง เช่น ยาแก้ปวดหลายชนิด จะใช้ควบคู่กับยาลดกรดหรือยาเคลือบกระเพาะ เช่น cimethidine หรือ Alum milk ยาเม็ดบำรุงเลือด ไม่ควรรับประทานร่วมกับนม เพราะจะทำให้ประสิทธิภาพของยาลดลง ควรรับประทานเว้นช่วงห่าง จากการดื่มนม  2 ชั่วโมง
    * 2. การหยิบยาผิด ลืมกินยาหรือกินยาเกินขนาดจากการหลงลืม เช่น คนไข้รับประทานยาลดความดันโลหิต 2 ครั้ง (เพราะคิดว่ายังไม่ได้กิน) ทำให้เกิดอาการหน้ามืด เวียนศีรษะเนื่องจากระดับความดันโลหิตลดลงต่ำเกินไป ซึ่งข้อนี้จะเป็นอันตรายต่อผู้สูงอายุมากอาจทำให้สมองขาดเลือดไปเลี้ยงได้
    * 3. การชอบรับประทานยาสมุนไพรบางชนิดที่ไม่ได้รับการรับรองมาตรฐาน หรือการรับประทานยาชุดที่ซื้อรับประทานเองตามคำแนะนำของเพื่อนบ้านหรือหมอตี๋ ซึ่งส่วนใหญ่จะมีสารสเตียรอยด์ (steroid) จะมีอาการดีขึ้นในช่วงแรกๆต่อเมื่อรับประทานไปนาน ๆ จะเกิดผลเสียต่อไตและสุขภาพอย่างมาก

    *4. หากเกิดอาการแพ้ยา เช่น มีผื่นขึ้น คัน  บวม แน่นหน้าอกหายใจไม่ออกให้หยุดยาทันทีและรีบมาพบแพทย์   และจำยาชนิดที่แพ้ไว้เพื่อให้ประวัติต่อการรักษาทุกครั้ง

     *5. ผลข้างเคียงของยาบางชนิด เช่น  ยาลดความดันบางกลุ่มทำให้ไอมาก   ยาบางกลุ่มทำให้ท้องเสียปากแห้ง เป็นต้น ต่างๆ   เหล่านี้ควรปรึกษาแพทย์

     * 6. การใช้ยาสมุนไพรหรือยาแพทย์แผนโบราณ ยาผีบอก ควรใช้การพิจารณาและควรระมัดระวัง ศึกษาจากผู้ที่ผ่านการอบรมมาเท่านั้น  เพราะอาจเกิดอันตรายต่อไตและตับได้ภายหลัง

เอกสารอ้างอิง

คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล. (2542). สาระน่ารู้เพื่อผู้สูงวัย. คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล. กรุงเทพมหานคร.

พวงผกา  คงวัฒนานนท์. (2546). การใช้ยา และแนวทางการักษา ในเอกสารประกอบการสอนรายวิชาการพยาบาลพื้นฐาน. ปทุมธานี. คณะพยาบาลศาสตร์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

สภาการพยาบาล ร่วมกับชมรมเภสัชกรรมชนบท และสภาเภสัชกรรม (2545) คู่มือการใช้ยาในการรักษาพยาบาลโรคเบื้อต้นสำหรับผู้ประวิชาชีพ พยาบาลและการผดุงครรภ์ชั้นหนึ่ง สภาการพยาบาล. นนทบุรี.

สุรเกียรติ  อาชานานุภาพ. (2543). ตำราตรวจรักษาโรคทั่วไป หลักการวินิจฉัย / 280 โรคและการดูแลรักษา . กรุงเทพฯ.  สำนักพิมพ์หมอชาวบ้าน.

ความคิดเห็น

เพิ่มข้อความใหม่ ค้นหา

แสดงความคิดเห็น
ชื่อ:
Email:	ไม่ต้องแจ้งข้อความแจ้งเมื่อมีข้อความ
Website:
เรื่อง:
UBBCode:	-สี-aquablackbluefuchsiagraygreenlimemaroonnavyolivepurpleredsilvertealwhiteyellow -ขนาด-เล็กมากเล็กกลางใหญ่ใหญ่มาก
	Please input the anti-spam code that you can read in the image.

Powered by !JoomlaComment 3.26

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."

---