ดัชนีศูนย์/โรงเรียน  บทความที่น่าสนใจ โภชนาการน่ารู้ สำหรับผู้ป่วย และผู้สูงอายุ |
|
อาหารสำหรับผู้ป่วยมะเร็ง
ความสำคัญของอาหารต่อผู้ป่วย
ท่านทราบหรือไม่ว่า ผู้ป่วยมะเร็งจำนวนมาก ไม่ได้เสียชีวิตจากการลุกลามของโรค แต่กลับเป็นเพราะ การขาดอาหาร การศึกษาวิจัยจำนวนมาก แสดงให้เห็นว่า ในระยะที่เจ็บป่วยด้วยโรคต่างๆ รวมทั้งมะเร็ง ถ้าร่างกาย ได้อาหารที่เหมาะสม เพียงพอที่จะช่วยให้การรักษาได้ผลดีขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการรักษาด้วยยา การผ่าตัด หรือการฉายรังสี ช่วยให้ร่างกายฟื้นสภาพได้เร็วและดียิ่งขึ้น หรืออย่างน้อยที่สุด ก็ช่วยให้คงสุขภาพนั้นไว้ ไม่ให้เสื่อมโทรม กว่าที่ควรจะเป็น จึงเป็นที่ยอมรับกัน ในปัจจุบันว่า "อาหารที่ดี จะช่วยเพิ่มคุณภาพชีวิต แก่ผู้ป่วยมะเร็ง"
ภาวะขาดอาหารกับผู้ป่วยมะเร็ง
ผู้ป่วยมะเร็งส่วนใหญ่ มีภาวะขาดอาหาร ถ้าปล่อยให้ลุกลามไปเรื่อยๆ อาจผอมแห้ง จนหนังหุ้มกระดูก อ่อนเพลีย ไม่มีแรง หมดความกระตือรือร้น อวัยวะต่าง ๆ ทำงานผิดปกติ เกิดโรคแทรกซ้อนได้ง่าย จนมีผลเสียที่รุนแรงได้ การขาดอาหาร พบได้ทั้งการขาดพลังงาน ขาดโปรตีน วิตามิน และแร่ธาตุตางๆ
ทำไมเป็นมะเร็งจึงขาดอาหาร
1. ร่างกายต้องการพลังงานเพิ่มขึ้น เซลล์มะเร็ง มีการสร้างสารเคมีบางอย่าง ทำให้มีการเผาผลาญอาหาร ที่รับประทานเข้าไป ให้หมดโดยเร็ว เพื่อใช้เป็นพลังงาน ถ้าได้อาหารไม่เพียงพอ จะมีการเผาผลาญอาหาร จากอาหาร ส่วนที่สะสมไว้ในร่างกาย แล้วลุกลาม ไปถึงกล้ามเนื้อ และเนื้อเยื่อต่างๆได้
2. ผู้ป่วยรับประทานอาหารน้อย ในขณะที่ร่างกายต้องการอาหาร เพื่อนำไปสร้างพลังงานเพิ่มขึ้น แต่ผู้ป่วยมะเร็ง จำนวนมากรับประทานอาหาร ได้น้อย จึงยิ่งขาดอาหารง่ายขึ้น
อุปสรรคของการรับประทานอาหาร
ท่านรับประทานอาหารน้อยลงจากปัญหาต่อไปนี้หรือไม่
1. เบื่ออาหาร มักจะรู้สึกชัดเจน ในช่วงที่รักษาด้วยยา หรือการฉายรังสี เมื่อจบการรักษา อาการมักจะดีขึ้น ตำแหน่งของมะเร็งที่ต่างกัน และระยะต่าง ๆ ของโรค จะมีอาการมากน้อยต่างกัน
2. การรับรสผิดปกติ ทานอาจรู้สึกขมในปาก รับประทานอาหารหวาน แล้วไม่ค่อยรู้สึกรสหวาน บางครั้งรสเปรี้ยว และเค็มก็รับรสได้ผิดไป เกิดจาก ความผิดปกติของ เยื่อบุในปาก และต่อมรับรสที่ลิ้น มักเกิดมาก เพียงบางระยะของโรค หรือการรักษา
3. คลื่นไส้อาเจียนท้องเสีย เกิดอาการในช่วง ของการรักษาด้วยยาหรือแสง
4. อาการไม่สุขสบายอื่นๆ เช่นมีความเจ็บปวด แน่นท้องปวดท้อง ท้องผูก มักเป็นอาการที่เกิดเป็นผลโดยตรงหรือโดยอ้อมจากมะเร็ง หรือเป็นผลข้างเคียงของการรักษา
5. การงดอาหารแสลง ถ้าท่านงดสิ่งที่มีโทษก็จะเป็นผลดี แต่ถ้างดอาหารที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย ก็จะเป็นเรื่องน่าเสียดาย เพราะจะยิ่งขาดอาหารมากยิ่งขึ้น
6. ขาดกำลังใจ ถ้าท่านรู้สึกเศร้า ท้อแท้ใจ หมดหวัง จะยิ่งทำให้เบื่ออาหาร และมีอาการไม่สุขสบายต่าง ๆ มากขึ้น
ดังนั้น ท่านจึงควรพยายามทำจิตใจให้เข้มแข็ง สงบ และสดชื่นตามสมควร ทำความเข้าใจถึง ความไม่สุขสบาย ต่าง ๆ ว่ามีโอกาสที่จะทุเลาลง ปรึกษาแพทย์ และพยาบาล เพื่อหาทางบรรเทาอาการเหล่านั้น เท่าที่จะทำได้ แล้วมารับประทานอาหาร ตามคำแนะนำ ซึ่งเป็นทางหนึ่ง ที่ท่านสามารถช่วยสนับสนุน ให้การรักษามะเร็งได้ผลดีขึ้น ด้วยตัวของท่านเอง
อาหารอย่างไรที่เหมาะสมกับท่าน
1. ปริมาณมากเพียงพอ ที่จะให้พลังงานที่ร่างกายต้องการเพิ่มมากกว่าปกติ ถ้าท่านผอมลง น้ำหนักตัวลดลงแสดงว่าท่านรับประทานอาหารน้อยไป
2. ชนิดของอาหาร เป็นอาหารที่ดีมีประโยชน์ต่อร่างกาย
ทำอย่างไรท่านจึงจะรับประทานอาหารได้มากขึ้น
ถ้าท่านผอมลงและน้ำหนักลด ลองหาทางปฏิบัติดังต่อไปนี้
* หลังอาหารทุกมื้อ ตามด้วยเครื่องดื่ม ผลไม้ หรือขนมหวาน
* เพิ่มจำนวนมื้ออาหาร จากที่เคยรับประทาน 2 - 3 มื้อ ให้เป็น 4 - 6 มื้อ
* เพิ่มอาหารว่างระหว่างมื้อ เป็นผลไม้เครื่องดื่มที่มีคุณค่าทางอาหารสูง
* เลือกชนิดของอาหารที่ท่านชอบมารับประทาน
* ผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนอาหารหลายๆชนิด เพื่อที่จะได้ไม่เบื่อ และได้สารอาหารที่มีประโยชน์ครบ
* อาหารที่มีลักษณะอ่อนนุ่ม อาจช่วยให้รับประทานได้ง่ายขึ้น เช่น ไอศกรีม เยลลี่ ก๋วยเตี๋ยวเส้นใหญุ่ มะกะโรนี ไข่ลวก
* รับประทานอาหารที่ปรุงเสร็จใหม่ๆ หรือของร้อนควรรับประทานเมื่อร้อน ของเย็นรับประทานเมื่อเย็น
* จัดบรรยากาศในการรับประทานให้รื่นรมย์เท่าที่สามารถทำได้
* พยายามทำจิตใจให้สดชื่น
อาหารอย่างไรที่เหมาะสมกับท่าน
1. อาหารทีมีคุณค่าทางอาหารสูง คือมีสารอหารที่มีประโยชน์ครบถ้วน ในแต่ละวันท่านควรไดรับประทานอาหารหลักครบทั้ง 5 หมู่คือ
* แป้งและน้ำตาล ได้แก่ ข้าว ขนมปัง เส้นก๋วยเตี๋ยว เส้นหมี่ ขนมจีน มะกะโรนี เป็นต้น เป็นสารอาหารที่ให้พลังงานแก่ร่างกาย
* ไขมัน ได้แก่ น้ำมันจากสัตว์และพืชต่างๆ เป็นสารอาหารที่ให้พลังงานสูง ส่วนน้ำมันที่สกัดจากข้าวโพด ถั่วเหลือง รำข้าว จะให้กรดไขมันที่จำเป็นแก่ร่างกาย
* เนื้อสัตว์ต่างๆ เช่นเนื้อหมู เนื้อวัว เนื้อไก่ ไข่ นม ถั่วเมล็ดแห้ง เป็นแหล่งของสารอาหารโปรตีนที่มีราคาถูกและมีคุณค่าสูงมาก
* ผักสดได้แก่ผักใบเขียวต่างๆ เช่น ตำลึง คะน้า ผักกาด และผักอื่นๆ เช่นมะเขือเทศ ฟักทอง เป็นแหล่งของเกลือแร่
* ผลไม้ ทั้งผลไม้สด และน้ำผลไม้คั้น เช่น ส้ม มะละกอ กล้วย ฝรั่ง ให้วิตามินหลายชนิด
2. รับประทาน อาหารที่สะอาด ท่านมักจะมีความต้านทานต่อเชื้อโรคน้อยลง จึงควรเอาใจใส่เรื่องของความสะอาดให้ดีเช่น
* เนื้อสัตว์ ไข่ ต้องปรุงให้สุก
* ผักสดผลไม้ ล้างน้ำให้สะอาดหลายๆครั้ง
* การคั้นน้ำผลไม้ ควรล้างเปลือกผลไม้ก่อน อุปกรณ์ที่ใช้และมือผู้คั้นควรล้างให้สะอาด
* ถ้ามีความจำเป็นต้องเก็บอาหารไว้ ควรเก็บให้ถูกวิธี ป้องกันการบูดเน่าเสีย และอุ่นใหม่ก่อนรับประทาน ระวังแมลงวันและสัตว์อื่นๆไต่ตอมอาหาร
3. หลีกเลี่ยงอาหารที่ไม่ค่อยมีประโยชน์และอาจมีโทษ เช่น
* อาหารหมักดอง
* อาหารใส่สีฉูดฉาด
* อาหารเผ็ดจัด
4. อาหารเสริมที่ผลิตสำเร็จ หรืออาหารทางการแพทย์ ปัจจุบันมีการผลิตอาหารเป็นชนิดผงใช้ชงกับน้ำอุ่นดื่ม หรือเป็นชนิดน้ำดื่มได้เลยโดยมีการเติมสี กลิ่น เพื่อให้ดื่มง่ายขึ้น ควรเลือกชนิดที่มีคุณค่าทางอาหารครบถ้วน และมีโปรตีนสูง ท่านสามารถ เลือกซื้อได้ตามร้านค้าทั่วไป ตามกลิ่นรสที่ชอบและพิจารณาคุณค่าอาหารจากข้างกล่อง ร่วมกับขอคำแนะนำจากแพทย์ พยาบาลหรือโภชนากร ตัวอย่างเช่น ไอโซคาล ซัสตาคาล ซัสตาเยน เอ็นชัวร์ เจน-ฟอร์มูล่า ส่วนใหญ่ราคาค่องข้างแพงแต่ใช้ได้สะดวก และมีประโยชน์ดี
ถ้าท่านไม่มีปัญหาเรื่องเบื่ออาหารน้ำหนักลด ก็ไม่จำเป็นต้องรับประทานเพิ่มขึ้น กว่าเดิม แต่ควรเลือก ชนิดของอาหารที่มีคุณค่าสูง
นพ.อาคม เชียรศิลป
ถ้ามีปัญหาเชิญถามได้ที่
อีเมลนี้จะถูกป้องกันจากสแปมบอท แต่คุณต้องเปิดการใช้งานจาวาสคริปเพื่ออ่านมันได้
|
