Cassia siamea Britt..

ชื่อวิทยาศาสตร์
Cassia siamea Britt

วงศ์
Leguminosae

ไม้ขี้เหล็กเป็นไม้ที่ชาวบ้านรู้จักกันดี สามารถพบได้ทั่วไปในทุกภาคของประเทศไทยสำหรับชื่อจะเรียก
แตกต่างกันไปตามแต่ละภาค คือ ขี้เหล็ก (ทั่วไปๆ), ขี้เหล็กใหญ่ (ภาคกลาง), ขี้เหล็กหลวง (ภาคเหนือ), ขี้เหล็กบ้าน (ภาคใต้) และแตกต่างกันไปตามแต่ละจังหวัด เช่น ที่จังหวัดขอนแก่น เรียกว่า ขี้เหล็กแก่น ที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน เรียกว่า ผักจี้สี้ โดยปกติแล้วไม้ขี้เหล็กจะไม่ขึ้นในป่าธรรมชาติ แต่จะพบตามไร่นา หรือตามถนน ชาวบ้านได้อาศัยเก็บยอดอ่อนและดอกของไม้ขี้เหล็กมารับประทานเป็น
อาหาร โดยนำมารับประทานเป็นผักสดจิ้มน้ำพริก และแกงขี้เหล็กเป็นต้น

ลักษณะทั่วไป
ไม้ขี้เหล็กเป็นไม้ที่มีขนาดปานกลาง จนถึงขนาดใหญ่มีใบเขียวตลอดปี ไม่ผลัดใบเมื่อโตเต็มที่ จะมีความสูงประมาณ 8 – 18 เมตร ระบบรากแผ่กระจาย ลำต้นไม่ค่อยจะเปลาตรงเท่าไรนักเปลือกบางเรียบมีสีเทาปนน้ำตาลหรือเขียว
ปนเทา เมื่อแก่เปลือกนอกอาจมีสีดำและแตกเป็นเกล็ดตามบริเวณโคนต้น โดยปกติไม้ขี้เหล็กมีกิ่งก้านสาขามากแตกออกรอบลำต้นทุกทิศทาง เรือนยอดแผ่ขยายเป็นพุ่ม

ใบ เป็นช่อแบบขนนก ช่อติดเรียงสลับ ช่อยาวประมาณ 30 ซม. แต่ละช่อมีใบย่อยรูปขอบขนานแคบๆ กว้าง
ประมาณ 1 ซม. ยาวประมาณ 3.5 ซม. รูปทรงของใบทั้งหมดเป็นรูปรีหรือรูปไข่ ก้านใบยาว 10 – 20 ซม.
มีใบย่อย 7 – 10 คู่ ก้านใบย่อยยึดติดกับก้านใบใหญ่เป็นคู่ๆ ออกตรงข้าม ใบอ่อนเป็นขนสั้นๆ เมื่อใบแก่มากๆ ขนนี้จะหายไป ใบย่อยที่อยู่ปลายสุดของช่อจะเป็นใบเดี่ยวๆ เนื้อใบเนียนค่อนข้างบาง สีเขียวเข้มเป็นมัน ไม่มีขน โคนใบสอบแคบเข้าเล็กน้อย ปลายใบมนหรือหยักเว้าเข้าเล็กน้อย ขอบใบเรียบ

ผล มีลักษณะเป็นฝักแบนๆ กว้างประมาณ 1.5 เซนติเมตร และยาวถึงประมาณ 30 เซนติเมตร มีสีน้ำตาลและฝักโค้งเล็กน้อย แต่ละฝักมีเมล็ด 20 – 30 เมล็ด เรียงตัวตามขวาง

เมล็ดขี้เหล็กมีขนาดประมาณ 3 x 7 มิลลิเมตร รูปรี แบน สีน้ำตาลเข้มหรือดำ ถ้านำมาชั่ง 1 กิโลกรัม จะมีเมล็ดประมาณ 20,000 – 25,000 เมล็ด
ดอก สีเหลือง ออกรวมกันเป็นช่อใหญ่ๆ ตามปลายกิ่ง ช่อดอกยาวถึง 30 ซม. ก้านช่อย่อยมักติดสลับเวียนกัน กลุ่มที่อยู่ทางโคนช่อใหญ่จะมีก้านช่อยาวกว่ากลุ่มดอกจะไปรวมกัน ตามบริเวณปลายช่อย่อย แต่ละกลุ่มมีมากกว่า
10 ดอก กลีบฐานดอกมี 3 – 4 กลีบ กลีบจะงุ้มเป็นรูปช้อนแต่ละกลีบไม่ติดกัน กลีบดอกมี 5 กลีบ โคนกลีบสอบเข้าเล็กน้อย กลีบเป็นอิสระและจะงุ้มเข้าเป็นรูปช้อนหลุดร่วงไว ดอกที่บานเต็มที่มีขนาดวัดผ่าศูนย์กลางประมาณ 3 – 4 ซม. ดอกจะออกตามปลายกิ่งเป็นกลุ่มตามความยาวของ
กิ่ง ดอกในกลุ่มเดียวกันจะบานไม่พร้อมกัน โดยจะบานจากดอกที่อยู่โคนช่อไปสู่ปลายช่อ เกสรตัวผู้มี 10 อัน
รังไข่ รูปรีๆ มีขนประปราย ไข่อ่อนมีมาก

ไม้ขี้เหล็กเดิมเป็นไม้ในบริเวณเอเซียตะวันออกเฉียงใต้นับจากหมู่เกาะต่างๆ ของประเทศอินโดนีเซียไปจนกระทั่งถึงประเทศศรีลังกา ต่อมามีผู้นำเอาไม้ขี้เหล็กไปปลูกในบริเวณต่างๆ สำหรับในประเทศไทยเราจะพบไม้ขี้เหล็กในแทบทุกจังหวัด ไม่ว่าจะเป็น ภาคเหนือ, ภาคกลาง, ภาคใต้ ชาวบ้านนิยมปลูกไม้ขี้เหล็กเป็นไม้ให้ร่มและเป็นไม้ประดับ ขึ้นได้ในดินร่วนปนทรายที่มีการระบายน้ำดี

การขยายพันธุ์
โดยทั่วไปแล้วนิยมขยายพันธุ์ด้วยการนำเอาเมล็ดมาเพาะ แล้วนำไปปลูกในพื้นที่ที่ต้องการจะปลูก เพราะเป็นวิธีการสะดวกและประหยัดกว่าวิธีอื่น ไม่ยุ่งยากมาก
ต้นขี้เหล็กโดยปกติจะออกดอกออกผลให้เมล็ดเมื่ออายุ 3 ปีขึ้นไป ฝักจะแก่พอที่จะเก็บเมล็ดได้ประมาณเดือนเมษายน – พฤษภาคม สังเกตได้จากฝักแก่จะมีสีค่อนข้างคล้ำหรือ น้ำตาลแก่ การเก็บฝักขี้เหล็กก็จะเก็บจากต้นเลยอย่าปล่อยให้ฝักแก่มาก เพราะเมื่อฝักแก่มากๆ จะแตกคาต้นทำให้เมล็ดร่วงหล่นยากต่อการเก็บเมล็ด เมื่อเก็บฝักมาแล้วให้นำไปตากแดดบนผ้าหรือพลาสติก ฝักจะแห้งและแตกอ้ามาก เมล็ดขี้เหล็กจะหล่นออกมาเอง จากนั้นจึงแยกเมล็ดออก การเก็บรักษาเมล็ดทำได้โดยการนำไปบรรจุไว้ในถุงพลาสติกและปิดปากถุง พอให้อากาศผ่านได้ หรือเก็บในขวดโหลหรือกล่องกระดาษที่มีฝาปิดก็ได้

ในการเพาะเมล็ดขี้เหล็กเพื่อที่จะให้เมล็ดมีอัตราการงอกสูงและได้จำนวนกล้ามาก ควรนำไปแช่น้ำร้อนเดือดคนให้ทั่วกันประมาณ 5 นาที แล้วเทน้ำเย็นลงผสม ทิ้งให้แช่น้ำต่อไปอีก 12 ชั่วโมง จึงนำไปเพาะในแปลงเพาะวิธีนี้ได้ผลดีกว่า การหยอดเมล็ดโดยตรงในแปลงปลูก
การทำแปลงเพาะเมล็ดทำได้โดยการพูนดินขึ้นมาให้สูงจากพื้น 15 เซนติเมตร ขนากว้าง 1 เมตร ยาว
2 – 5 เมตร ขอบแปลงกั้นด้วยไม้ไผ่หรือขอนไม้ทั้ง 4 ด้าน ดินในแปลงเพาะควรเป็นดินร่วนปนทราย หรือดินเหนียวผสมทรายหยาบ หรือแกลบเผาในอัตรา 1 ต่อ 2 หรือ 1 ต่อ 3 หลังจากนั้นหว่านเมล็ดบนแปลงเพาะในอัตราส่วนครึ่งลิตรต่อพื้นที่แปลง 1 ตารางเมตร แล้วกลบเมล็ดรดน้ำให้ชุ่มคลุมแปลงเพาะด้วยฟางข้าวแห้ง หญ้าคาแห้งหรือใบสนก็ได้ เพื่อป้องกันไม่ให้ผิวหน้าแปลงแห้ง รดน้ำเช้า – เย็น ทุกวัน ประมาณ 7 - 15 วัน เมล็ดจะเริ่มงอกปล่อยให้ต้นกล้าสูงประมาณ 4 – 6 เซนติเมตร จึงถอนไปชำในถุงพลาสติกบรรจุดินขนาด
10 x 15 เซนติเมตร โดยใช้ไม้จิ้มดินให้เป็นรูแล้วหย่อนกล้าลงไปแล้วบีบให้แน่นเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดช่อง
อากาศ ซึ่งเป็นสาเหตุให้เกิดรากแห้ง กล้าขี้เหล็กอาจตายได้

เสร็จแล้วนำไปวางเรือนเพาะชำโดยวางให้เป็นแถวเป็นแนวเพื่อสะดวกต่อการรดน้ำ ถ้าไม่มีเรือนเพาะชำก็อาจสร้างเรือนเพาะชำอย่างง่ายๆ โดยฝังเสาไม้เป็นโครงมุงหลังคาด้วยทางมะพร้าวให้แสงแดดส่องผ่านได้พอสมควร การบำรุงรักษาให้รดน้ำ
เช้า – เย็น คอยสังเกตว่ามีโรคหรือแมลงรบกวนกล้าไม้ขี้เหล็กหรือไม่ เมื่อกล้าไม้ขี้เหล็กมีความเจริญเติบโตให้คัดต้นที่มีความสูงมากมาจัดเรียง ไว้ที่หัวแปลง โดยจัดเรียงตามลำดับ
ความสูง เพื่อให้กล้าไม้ได้รับแสงแดดอย่างทั่วถึง ถ้าไม่ทำเช่นนี้ต้นกล้าทีสูงกว่าจะบดบังแสงแดดต้นที่เล็กกว่าจะทำให้กล้าต้น เล็กแคระแกรน อีกทั้งเป็นการป้องกันไม่ให้รากของกล้าไม้ไชลึกลงสู่พื้นดิน เมื่อกล้าไม้ขี้เหล็กมีอายุประมาณ 3 – 4 เดือน หรือมีความสูงประมาณ 20 – 40 เซนติเมตร ก็พร้อมที่จะนำไปปลูกได้

ส่วนที่ใช้เป็นยา

ใบอ่อนและดอก

สาระสำคัญ

ในใบและดอกขี้เหล็กพบสารจำพวกโครโมน (chromone) เช่น บาราคอล (barakol) ในใบมีสารแอนทราควิโนน (anthraquinone) และ อัลคาลอยด์บางชนิด เช่น ไซเอมีน (siamine) แคสเซียมีน (cassiamine) และในใบอ่อน และดอกตูมยังมีวิตามินเอ วิตามิบี 2 และวิตามนินซี ในปริมาณค่อนข้างสูง

ขี้เหล็ก เป็นสมุนไพรที่คนไทยรู้จักกันดี นำมาประกอบอาหาร เช่น แกงขค้นเหล็กหรือใช้ลวกเป็นผักจิ้ม เมื่อรับประทานขี้เหล็ก จะรู้สึกเจริญอาหารเนื่องจากมีรสขมเล็กน้อย ช่วยระบายอ่อน ๆ ทำให้การขับถ่ายดี และใบขี้เหล็ก ยังมีสารที่ออกฤทธิ์ระงับประสาท ช่วยให้นอนหลับง่ายขึ้น คลายกังวล และระงับอาการตื่นเต้นทางประสาทได้

พ.ญ.อุไร อรุณลักษณ์ และคณะ จากคณะแพทย์ศาสตร์ศิริราชพยาบาล ได้ศึกษาฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาพบว่า

สารสกัดด้วยอัลกอฮอล์ของใบขี้เหล็ก มีฤทธิ์กดระบบประสาท ส่วนกลาง และเมื่อใช้กับ ผู้ป่วยที่มีอาการกระวนกระวาย นอนไม่หลับ พบว่า สารสกัดใบขี้เหล็ก มีฤทธิ์สงบประสาทได้ดี ช่วยให้นอนหลับ และระงับอาการตื่นเต้นทางประสาทได้ โดยไม่พบอาการเป็นพิษจึงมีความปลอดภัยในการใช้สูง

ยาเม็ดขี้เหล็ก ไฟโตแคร์

บริษัท ผลิตภัณฑ์สมุนไพรไทย จำกัด ภายใต้ลิขสิทธิ์ขององค์การเภสัชกรรม ได้พัฒนาสูตรต้นตำรับจนได้ผลิตภัณฑ์ยาเม็ดขี้เหล็กที่มีมาตราฐาน การผลิตที่ดี (GMP) ผ่านการฆ่าเชื้อด้วยรังสีแกมม่าและตรวจผ่านมาตรฐานสารสำคัญ ช่วยให้นอนหลับโดยรัลประทานครั้งละ 1-4 เม็ด วันละ 1 ครั้ง ก่อนนอนหรือตามแพทย์สั่งใน 1 เม็ดจะประกอบด้วยผงใบขี้เหล็กแห้ง 400 มก

ความคิดเห็น

เพิ่มข้อความใหม่ ค้นหา

แสดงความคิดเห็น
ชื่อ:
Email:	ไม่ต้องแจ้งข้อความแจ้งเมื่อมีข้อความ
Website:
เรื่อง:
UBBCode:	-สี-aquablackbluefuchsiagraygreenlimemaroonnavyolivepurpleredsilvertealwhiteyellow -ขนาด-เล็กมากเล็กกลางใหญ่ใหญ่มาก
	Please input the anti-spam code that you can read in the image.

Powered by !JoomlaComment 3.26

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved."

---