|
การรักษาความสะอาดและความสุขสบายของร่างกาย |
|
วิธีการทำความสะอาดร่างกายปรับได้ตามสภาพของผู้ป่วย
และวัสดุอุปกรณ์ที่มีอยู่ ร่างกายที่สะอาดจะช่วยให้ผู้ป่วยรู้สึกสบายตัว
และทำให้สบายใจตามมาด้วย
- การทำความสะอาดปากฟันในผู้ป่วยทั่วๆ ไป
การทำความสะอาด ปาก ฟัน ด้วยวิธีแปรงฟัน หรือ บ้วนปากเป็นการขจัดเศษอาหาร และเชื้อโรคภายในช่องปาก ที่เป็นสาเหตุให้เกิด ฟันผุ เหงือกอักเสบ หรือโรคในช่องปาก
ผู้ป่วยที่ช่วยตัวเองได้บ้าง ควรแปรงฟันอย่างถูกวิธีหลังอาหารทุกมื้อและก่อนนอน ผู้ดูแลต้องกระตุ้นให้ผู้ป่วยแปรงฟันเอง โดยคอยช่วยเหลือจัดให้ผู้ป่วยนั่ง คลี่ผ้าเช็ดตัวคลุมหน้าอกบีบยาสีฟันใส่แปรงนำแก้วน้ำ และกระโถน หรือ กะละมังขนาดเล็กๆ มาให้บ้วนปากและกระตุ้นให้มีการแปรงฟันให้ถูกวิธี หลังแปรงฟันบ้วนน้ำล้างปากให้สะอาด ให้ผู้ป่วยเช็ดปากให้แห้ง แล้วทาริมฝีปากด้วยวาสลินเพื่อป้องกันริมฝีปากแห้ง
- การทำความสะอาดปาก และฟันผู้ป่วยที่ช่วยตัวเองไม่ได้
เครื่องใช้ที่จำเป็น ตะกร้าขนาดเล็กสำหรับใส่เครื่องใช้ ประกอบด้วย
- น้ำยาบ้วนปาก หรือน้ำเกลือ
- แก้วน้ำ 3 ใบ ใส่สำลีสะอาด 1 ใบ น้ำยาบ้วนปาก 1 ใบ และขันใส่น้ำสะอาด 1 ใบ
- ปากคีบมีเขี้ยว 1 อัน ถ้าไม่มีใช้ไม้พันสำลีก้านยาว 4-5 อัน ผ้าก๊อซ หรือ ผ้าขาวบาง
- ชามรูปไต หรือกะละมังพลาสติกขนาดเล็ก
- ลูกสูบยางแดงหรือกระบอกฉีดยาขนาด 10 ซีซี
ขั้นตอนการปฏิบัติ เลือกวิธีปฏิบัติตามสภาพของผู้ป่วย
- ผู้ดูแลต้องจัดเตรียมของเครื่องใช้ไปที่เตียงผู้ป่วยให้พร้อม (รวมทั้งเครื่องใช้ในการเช็ดตัวผู้ป่วย) เสื้อผ้าผู้ป่วย ผ้าปูที่นอน ปลอกหมอน และชุดทำความสะอาดอวัยวะสืบพันธุ์ภายนอก ทั้งนี้เพื่อความสะดวก และไม่เสียเวลาเดินกลับไป กลับมา)
- บอกให้ผู้ป่วยทราบว่าจะทำความสะอาดให้ เพื่อให้ผู้ป่วยรับรู้
- เลื่อนตัวผู้ป่วยมาชิดขอบเตียง และตะแคงหน้ามาหาผู้ดูแล คลี่ผ้าเช็ดตัวคลุมบนหน้าอกและหมอน ด้านที่จะทำความสะอาดให้ แล้ววางชามรูปไต หรือ กะละมังพลาสติกเล็กรองใต้คาง เพื่อรองรับน้ำที่ล้างปาก
- เทน้ำยาบ้วนปากใส่สำลี หรือไม้พันสำลีที่อยู่ในแก้วน้ำให้ชุ่มเล็กน้อย ถ้าผู้ป่วยรู้สึกตัวดีให้อ้าปาก ถ้าไม่รู้สึกตัว ผู้ดูแลใช้มือซ้ายดึงคางผู้ป่วยลง เพื่อให้ผู้ป่วยอ้าปาก ใช้ปากคีบ คีบสำลีที่ชุบน้ำยาบ้วนปากให้แน่น บีบสำลีให้หมาด แล้วเช็ดในปาก เพดานปาก กระพุ้งแก้ม ฟัน ลิ้น ทำซ้ำจนสะอาด การคีบสำลีให้แน่นเพื่อ ป้องกันสำลีตกไปอุดหลอดลม
- การขจัดเศษอาหารที่ร่องฟัน ในผู้ป่วยที่รู้สึกตัว ใช้แปรงสีฟันเด็กชนิดขนแปรงอ่อน ใส่ยาสีฟัน
ให้ผู้ป่วยอ้าปาก ผู้ดูแลแปรงฟันให้ตามร่องฟันทุกซี่ เสร็จแล้วให้ผู้ป่วยบ้วนน้ำล้างปาก
- ถ้าผู้ป่วยไม่รู้สึกตัว หรือช่วยอ้าปากได้น้อย ให้ใช้ลูกสูบยางแดง หรือกระบอกฉีดยาดูดน้ำเกลือ หรือน้ำยาบ้วนปากเจือจางพอประมาณ แล้วบีบน้ำยาเข้าไปล้างที่ละน้อย ให้น้ำยาไหลลงชามรูปไต แล้วใช้ลูกสูบยาง หรือกระบอกฉีดยา ดูดน้ำออกจากปากให้หมด การใช้น้ำน้อยเพื่อป้องกันผู้ป่วยสำลักน้ำเข้าไปในหลอดลม เพราะผู้ป่วยไม่สามารถบ้วนออกมาเองได้
- เช็ดตัวผู้ป่วยให้แห้ง ทาริมฝีปากด้วยวาสลินหรือลิปสติกชนิดมัน เพื่อป้องกันริมฝีปากแห้งแตก
- เลื่อนตัวผู้ป่วยไปนอนกลางเตียง จัดท่าผู้ป่วยให้นอนในท่าที่สุขสบาย
- นำเครื่องใช้ไปทำความสะอาดเก็บเข้าที่
- ในกรณีที่จะต้องเช็ดตัวผู้ป่วยต่อยังไม่ต้องทำความสะอาดเครื่องใช้ทันทีให้ยกเครื่องใช้อุปกรณ์ทั้งหมดออกจากโต๊ะข้างเตียง ผู้ดูแลไปล้างมือให้สะอาด เพื่อกลับมาเช็ดตัวผู้ป่วยต่อไป
- การเช็ดตัวหรือการอาบน้ำผู้ป่วยบนเตียง
การทำความสะอาดผิวหนังเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับสุขภาพ การอาบน้ำเป็นสิ่งที่ต้องทำเป็นประจำ เพื่อขจัดสิ่งสกปรก และของเสียที่ขับออกจากผิวหนัง นอกจากนี้ยังทำให้เกิดความสดชื่น ผ่อนคลายความตึงเครียด และยังกระตุ้นการไหลเวียนเลือด ช่วยให้หายอ่อนเพลียและป้องกันการเกิดแผลกดทับได้ ผู้ป่วยควรได้รับการอาบน้ำ อย่างน้อยวันละ 1 ครั้ง หรือเช็ดตัวในรายที่ไม่สามารถอาบน้ำได้ ควรอาบน้ำก่อนหรือหลังอาหาร 1 ชั่วโมงในตอนเช้า หรือตอนเย็น ผู้ป่วยบางคนสามารถเคลื่อนย้ายตัวไปห้องน้ำโดยรถเข็นนั่ง หรืออุปกรณ์ช่วยเดิน และอาบน้ำได้เอง ผู้ดูแลสามารถช่วยเหลือบ้าง ขึ้นอยู่กับสภาพของผู้ป่วย ผู้ดูแลสามารถช่วยเหลือได้ตามความเหมาะสม เช่น การเตรียมเก้าอี้สำหรับให้นั่งอาบน้ำ เตรียมสบู่ ผ้าเช็ดตัว
และเสื้อผ้าให้ สำหรับผู้ป่วยที่ไม่สามารถเดินไปห้องน้ำได้ หรือมีข้อจำกัดไม่สามารถเคลื่อนย้ายไปอาบน้ำที่ห้องน้ำได้ เช่นผู้ป่วยโรคหัวใจ ผู้ป่วยอัมพาตหรือผู้สูงอายุมากๆ เป็นต้น ก็จะต้องให้ผู้ป่วยอาบน้ำบนเตียง
การอาบน้ำบนเตียง มี 2 แบบ คือ
การอาบน้ำบนเตียงโดยผู้ป่วยเอง เช่น ไม่สามารถเดินไปห้องน้ำได้ แต่สามารถนั่งเช็ดตัวข้างเตียง หรือบนเตียงได้เอง ผู้ดูแลสามารถช่วยเหลือโดยการเตรียมอุปกรณ์มาที่เตียงและช่วยเหลือในสิ่งที่ผู้ป่วยไม่สามารถทำได้ ผู้ดูแลต้องกระตุ้นให้ผู้ป่วยเช็ดตัวเอง เพื่อให้ได้ออกกำลังกายจะทำให้ร่างกายแข็งแรงขึ้น ในผู้ป่วยที่ไม่สามารถนั่งบนเตียงได้ และช่วยเหลือตัวเองได้น้อย ผู้ดูแลต้องช่วยเช็ดตัวหรืออาบน้ำบนเตียงให้ผู้ป่วย
วิธีการเช็ดตัวหรืออาบน้ำผู้ป่วยบนเตียง
- เตรียมเครื่องใช้ ได้แก่ ตะกร้าใส่เครื่องใช้ สบู่ถูตัว แป้ง หวี โลชั่น ผ้าเช็ดตัว 1 ผืน ผ้าถูตัว 2 ผืน ผ้าคลุมตัว เสื้อผ้า ตะกร้าใส่ผ้าเปื้อน และกะละมังใส่น้ำประมาณ 2/3 ของกะละมัง อุณหภูมิของน้ำไม่ร้อนหรือเย็นเกินไป ทดสอบโดยใช้หลังมือผู้ดูแล แตะในน้ำอุ่นให้รู้สึกพอทนได้
- บอกให้ผู้ป่วยทราบ พร้อมทั้งบอกวัตถุประสงค์ของการอาบน้ำ เพื่อให้ผู้ป่วยให้ความร่วมมือ
- เตรียมของเครื่องใช้ให้พร้อมแล้วยกไปที่เตียงผู้ป่วยจัดวางของเครื่องใช้ในตำแหน่งที่จะหยิบจับได้สะดวก
- ปิดประตูหน้าต่าง หรือกั้นม่านให้มิดชิด เพื่อป้องกันไม่ให้ลมโกรก และไม่เป็นการเปิดเผยผู้ป่วย
- ทำความสะอาดช่องปาก ให้ถ่ายปัสสาวะและอุจจาระก่อนอาบน้ำ และทำความสะอาดอวัยวะ สืบพันธุ์ภายนอก เพื่อป้องกันการเปื้อนหลังอาบน้ำแล้ว และป้องกันการขัดจังหวะระหว่างอาบน้ำ
- เลื่อนผู้ป่วยมาชิดขอบเตียงด้านที่ผู้ดูแลยืนอยู่ เพื่อความสะดวก และป้องกันอาการปวดหลังของผู้ดูแล จากการเอื้อมแขนมากเกินไป
- ใช้ผ้าคลุมตัวผู้ป่วย แล้วถอดเสื้อผ้าออกให้หมด เพื่อป้องกันการเปิดเผยผู้ป่วยและทำความสะอาดได้ทั่วถึง
- รองใต้ศีรษะด้วยผ้าเช็ดตัว ใช้ผ้าถูตัวชุบบิดพอหมาดแล้วพันผ้ารอบมือโดยเหน็บชายผ้าในอุ้งมือ เช็ดบริเวณหน้าผาก แก้ม จมูก รอบปาก หน้า คอ และหู อย่างนุ่มนวลจนสะอาด แล้วใช้ผ้าเช็ดตัว ซับให้แห้ง (ในกรณีที่ต้องการเช็ดด้วยสบู่ ให้ใช้ผ้าถูตัวผืนที่ 1 ฟอกสบู่ถูตัวผู้ป่วย จากนั้นใช้ผ้าผืนที่ 2 ชุบน้ำเช็ดให้สะอาดจนหมดสบู่ แล้วซับให้แห้งด้วยผ้าเช็ดตัว)
- วางผ้าเช็ดตัวทับผ้าคลุมบริเวณทรวงอก เลื่อนผ้าคลุมลงมาจนถึงเอวเพื่อป้องกันการเปิดเผยผู้ป่วย
- ทำความสะอาดบริเวณทรวงอก โดยใช้ผ้าถูตัวผืนที่ 1 ฟอกสบู่สอดเข้าใต้ผ้าเช็ดตัว เช็ดบริเวณ ทรวงอก ท้อง จนถึงขาหนีบ แล้วใช้ผ้าผืนที่ 2 ชุบในอ่างน้ำบิดพอหมาดเช็ดคราบสบู่ออกจนสะอาด แล้วซับให้แห้ง ดึงผ้าคลุมให้ผู้ป่วยตามเดิม เปลี่ยนน้ำ
- ใช้ผ้าเช็ดตัวรองใต้แขนด้านไกลตัว จับข้อมือยกขึ้นเช็ดจากปลายแขนเข้ามาหาลำตัวจนถึงรักแร้ แล้วใช้ผ้าผืนที่ 2 ชุบน้ำสะอาด บิดพอหมาดเช็ดคราบสบู่จนสะอาด แล้วซับให้แห้ง ดึงผ้าคลุมตามเดิม
- ย้ายมาเช็ดแขนด้านใกล้ตัว เสร็จแล้วแช่มือในอ่างน้ำฟอกซอกนิ้ว เล็บ และล้างมือให้สะอาด ซับให้แห้ง แล้วแช่มือด้านไกลตัวเช่นเดียวกับ เปลี่ยนน้ำ
- เช็ดขาด้านไกลตัว โดยคลุมผ้าปิดรองต้นขา และบริเวณฝีเย็บให้มิดชิด ปูผ้าเช็ดตัวใต้ขา ใช้ผ้า
ฟอกสบู่ถูตัวตั้งแต่ปลายขาจนถึงขาหนีบ แล้วเช็ดสบู่ออก จนสะอาดซับให้แห้ง
- เช็ดขาด้านใกล้ตัวโดยวิธีเดียวกัน
- แช่เท้าในกะละมัง โดยงอขาตั้งเข่าไว้คอยค้ำกันเองฟอกสบู่ตามซอกนิ้วออก ซับเท้าให้แห้ง เปลี่ยนน้ำ (ถ้าเล็บเท้ายาว ให้ตัดหลังจากอาบน้ำเสร็จแล้ว)
- เดินไปพลิกตะแคงตัวผู้ป่วยให้หันหน้าไปด้านตรงกันข้ามแล้วกลับมาด้านโต๊ะข้างเตียง ปูผ้า เช็ดตัวแนบกับหลัง และคอ ทำความสะอาดหลังตั้งแต่กกหู คอ หลัง จนถึงสะโพกและก้นกบด้วยสบู่แล้วเช็ดด้วยน้ำสะอาด ซับให้แห้ง นวดหลังให้ผู้ป่วย เพื่อกระตุ้นการไหลเวียนเลือด และผ่อนคลายความตึงเครียดของกล้ามเนื้อ ทาแป้งให้ผู้ป่วย
- สวมเสื้อ ใส่แขนด้านบน และทำเตียงโดยเปลี่ยนผ้าปูที่นอน ผ้ายาง ผ้าขวางเตียง ด้านที่ผู้ดูแลยืนอยู่ให้เสร็จ
- จัดให้ผู้ป่วยนอนหงาย ทาแป้ง หากผิวหนังแห้งให้ทาโลชั่นให้ใส่เสื้อแล้วใส่ผ้าถุงหรือใส่กางเกงให้เรียบร้อย
- ใช้ผ้าเช็ดตัว รองศีรษะผู้ป่วย แล้วหวีผมเสร็จแล้วเอาผ้าเช็ดตัวออก
- พลิกตัวผู้ป่วยมาทางด้านที่ผู้ดูแลยืนอยู่ แล้วผู้ดูแลเดินอ้อมไปทำเตียงอีกด้านให้เรียบร้อย
- จัดให้ผู้ป่วยนอนในท่าที่สบาย
- นำเครื่องใช้ไปทำความสะอาดเก็บเข้าที่
- จัดเตียงและโต๊ะข้างเตียงให้เรียบร้อย
|
บทความที่น่าสนใจ 
